De kunst en het engagement van Paula Raiglot
De kunst en het engagement van Paula Raiglot
“Ik ben gehecht aan mijn stad en mijn land”
In mei pakt Paula Raiglot uit met een tentoonstelling van veertig portretten van belangrijke Belgen (én Brusselaars!) in het Beursgebouw. ‘The Belgious’ is Raiglots ambitieuze artistieke project in het kader van 200 jaar België in 2030. Maar ook het sociale hart van de door en door Brusselse kunstenares blijft kloppen.
Interview: Michaël Bellon
Foto’s: Barbara Vandendriessche
“Spijtig genoeg zijn er maar 24 uur in een dag”, zegt Paula Raiglot op een bepaald moment, terwijl ze ons, als de vlotte prater en de creatieve wervelwind die ze is, rondleidt in haar Paula Raiglot Art Studio in de Watteeustraat aan de Zavel. Ondertussen heeft ze ook nog aandacht voor haar hondje Madeleine: een Brusselse griffon, net als haar vorige hond Janneke, dat ze vernoemde naar Janneke Pis.
In het oog, in het hart
In de galerie van Raiglot hangen talloze grote doeken met portretten van bekende Belgen. We herkennen ondermeer Angèle, Jacques Brel, Jacky Ickx, Victor Horta en acteur Pascal Duquenne, die trouwens al een paar keer in het atelier van Raiglot is komen schilderen. Maar Raiglot heeft ook oog voor grote Belgen die misschien wat minder bekend zijn. Zoals dokter Ferdinand Peeters, de uitvinder van de anticonceptiepil. Edward De Smedt, de uitvinder van het wegenasfalt. Of Patrick De Smedt, die Microsoft mee lanceerde in Europa. En natuurlijk straffe vrouwen zoals Jane Graverol, een collega-kunstenares uit de periode van surrealisme. Raiglot: “Ik wil mensen portretteren die België op de wereldkaart hebben gezet, opdat ze niet vergeten zouden worden. Iemand als Graverol bijvoorbeeld was een tijdgenoot van Magritte. Hij is wereldberoemd, maar over wat zij allemaal gedaan heeft op het gebied van schilderen en schrijven, daar wordt maar heel weinig over gesproken.”
Wat opvalt is dat Raiglot elk portret weer anders aanpakt. Met andere details, een ander reliëf op het doek, en vooral andere kleuren. “Ik schilder laag op laag. Ik sculpteer eigenlijk met verf. Het is daarom ook moeilijk om een foto van de doeken te nemen, omdat de lens zoekt naar de kleuren die eronder zitten. Ik wil eigenlijk iedereen zo getrouw en zo herkenbaar mogelijk portretteren. Met alle respect, maar in de kleuren zoals ik ze voor mij zie. Annie Cordy heeft bij mij rood haar door haar energie en enthousiasme. En ruimtevaarder Dirk Frimout heeft bij mij blauwe ogen, omdat de Aarde erin weerspiegeld is. Alles heeft een betekenis.” Met die ogen is trouwens nog iets aan de hand. “Je mag het testen bij alle schilderijen. Of je er nu links, rechts of recht voor staat: de portretten kijken je allemaal de hele tijd aan. Ze zeggen dat de ogen de spiegel van de ziel zijn, en ik ben het daarmee eens.”
Belgious en Brusseleir!
The Belgious – Raiglots zelf gemunte titel voor wie ‘Belg’ is en ‘famous’ – worden dus van 12 tot 24 mei tentoongesteld in het Beursgebouw, waar ze permanent publiek toegankelijk zullen zijn. Tijdens de vernissage op 11 mei worden naast de vele reproducties op speciaal perkamentpapier ook vier originelen getoond.
Momenteel heeft Raiglot al een veertigtal portretten. “Maar mijn doel is om er 100 te hebben voor de 200ste verjaardag van België in 2030. Je bent jong en je wil wat hé (lacht).” Tussen de bekende Belgen zitten natuurlijk ook heel wat Brusselaars. Raiglot: “Zo is het ooit begonnen. Mijn eerste portret was er één van onze dierbare Julien Vrebos. Een heel goede kameraad waar ik lang mee heb samengewerkt. Zo hebben we samen Restaurant Zazou georganiseerd, met thuislozen en stedelingen die we samenbrachten aan tafel. Daar is ook een film over gemaakt, Onder de Sterren, die tijdens de kerstperiode op de VRT is uitgezonden.”
Na Vrebos volgden ook ondermeer Eddy Merckx, Arno, Pierre Wynants, Toots Thielemans en Annemie Neyts. “De kracht van een Brusseleir? On n’a pas peur du ridicule. De Brusselaar voelt zich overal goed, kan zich aan alles aanpassen. Die heeft niet dat overgedimensioneerd ego, maar is heel sociaal en creatief.”
Door haar liefde voor Brussel leerde Raiglot ook Brusseleir!, het Brussels Volkstejoêter en Geert Dehaes kennen, en organiseerde ze ‘Le vrai mariage de mademoiselle Beulemans’. Eerst met Freddy Thielemans en nadien ook nog eens Robert Delathouwer als burgemeester, en met Théâtre du Flétry en het BVT als kern van een gezelschap van tweehonderd mensen in époque-kleding op het stadhuis.
Raiglot is geboren in Anderlecht, woonde daarna lang op de grens tussen Schaarbeek en Evere, en ondertussen ook al een hele tijd in 1000 Brussel. Ze spreekt het Brusselse dialect dat ze leerde kennen via haar pa en haar grootouders langs vaders kant. Haar moeder is van Vlaams-Brabant, maar ze ging in het Frans naar school, wat typisch was in die periode.
Hoe is kunst dan in haar leven gekomen? “Ik kom eigenlijk uit een heel andere wereld. In mijn familie waren ze daar niet mee bezig. Maar ik heb de chance gehad dat ik naar school ben geweest ben ‘chez les dames’ de La Sainte-Famille. Daar had je toen nog echt van die mademoiselles die niet getrouwd waren en die hun taak opnamen om ’s avonds met ons naar het theater of het ballet te gaan. Ik kon ook goed tekenen op school en ik deed dat graag. Maar hoe gaat het leven? Je bent getrouwd, je hebt kinderen, en je moet je geld verdienen. Ik ben geboren in de transportwereld en ben daarin blijven werken. Tot mijn gezondheid mij op een gegeven moment in de steek liet en ik mij afvroeg of er niet meer was in het leven. Je kunt je leven niet van de ene dag op de andere veranderen, maar wel stillekesaan. Zo ben ik beginnen te schilderen in workshops, en kreeg ik het gevoel dat ik naar de academie moest gaan om te tekenen. Dus ben ik naar de Academie in de Zuidstraat gegaan en ook nog twee jaar lang elke zaterdag naar de Academie van Charleroi. In 2015 heb ik ook nog een workshop gedaan in New York. En nu is dit voor mij alles wat telt. Een maand geleden had ik nog een gecompliceerde polsbreuk. Dat zag er heel slecht uit, want de chirurg had zoiets nog nooit gezien. Maar kijk, ik ben al terug aan het schilderen, en daar ben ik de chirurg ook heel dankbaar voor. Hij heeft mijn artistiek leven gered.”
Kunst en engagement
Wat is het dan dat haar tijdens het schilderen zo bezighoudt? Wat voor invloed heeft de kunst op haar geest? “Voor mij draait het om twee heel verschillende zaken. De portretten zijn voor mij een doel dat ik wil bereiken. Ik ben zeer gehecht aan mijn stad en mijn land, en ik zie wat daar tegenwoordig mee gebeurt. Daarom wil ik dat die mensen niet vergeten worden. Maar daarnaast doe ik ook redelijk wat abstract werk. En dat is echt om mijzelf te uiten wanneer ik daar nood aan heb. Dat zijn de twee verschillenden kanten van mijn bezigheden als schilder.”
En buiten het schilderen is er ook nog een heel sociale kant. Raiglot is iemand die mensen bij elkaar brengt, maar ook sociale projecten organiseert of ondersteunt. “Ik heb altijd goede doelen gekoppeld aan mijn activiteiten. Sinds 1985 zit ik in allerlei verenigingen. Ik weet niet of je het liedje ‘Breek de stilte’ van Stef Bos nog kent? Dat diende om autisme meer bekendheid te geven. Met onze Lady Circle hebben we de clip op VTM gesponsord. Gisteren heb ik nog samen met mijn vrienden van Lions Brussels Amigo mee een brunch georganiseerd op de Campus St Michel rechtover de Gare Maritime, waarvan de opbrengst gaat naar de werking van de RWDM Girls. Ik vind het fantastisch wat die meisjes doen. Hetzelfde voor een organisatie als Minor-Ndako, of de mensen van IHRAM) die kinderen met een beperking helpen met nieuwe apparatuur. Als je zelf een ietwat normaal leven kan leiden, dan moet je iets terugdoen voor de maatschappij. Dat geeft ook veel voldoening. En het moet niet altijd geld zijn. Een keer gaan helpen of iets organiseren is ook belangrijk.”
In het licht van haar engagement moet je ook Raiglots slogan ‘Are you awake?’ lezen, en haar boek met grafisch vormgegeven vragen die mensen doen nadenken: haar zogenaamde ‘Raiglogram’s’. Raiglot: “Na de aanslagen in Brussel ben ik gaan nadenken. Wat ik kon doen? Ik heb geen macht, dus kwam ik op het idee om telegrammen te schrijven aan de mensen. Maar dan telegrammen met een vraagteken, want ik neem geen stelling en ik wil ook niets aan de mensen opdringen. Wat ik vraag is om een keer na te denken. Mijn eerste vraag was was ‘Are you awake?’ ‘Ben je nog wakker?’ Daar heb ik ook een broche en een sculptuur van gemaakt in de vorm van een voetafdruk. Denk eens na welke voetafdruk je hier op de planeet wil achterlaten. Het is altijd gemakkelijk om kritisch te zijn voor een ander, maar je kan ook zelf wat doen.”
De andere Raiglogrammen gaan over religie, over de mensheid, over macht… ‘L’homme est-il humain?’, ‘God ziet mij, hier doodt men niet!’, ‘Vivre pour tuer, mourir pour exister?’, ‘Dieu, aime-t’il la religion?’. Ze raakten verspreid op verschillende plaatsen in de stad. Ze waren zichtbaar aanwezig op de herdenkingsplek voor het Beursgebouw na de aanslagen. VUB-rector Caroline Pauwels keer ze te zien en vond ze super tof. Toen ze in 2019 in boekvorm werden uitgegeven, heeft zij het voorwoord geschreven.”
Na ons gesprek toont Raiglot ook nog even haar atelier, waar ze momenteel werkt aan een schilderij van de eerste vrouwelijke Belgische premier – Sophie Wilmès. Had Raiglot haar eerste galerie aan het Fontainasplein, dan voelt ze zich nu als een vis in het water in deze creatieve buurt. “Ik ben hier graag,” zegt Raiglot over de Zavel. “Mijn man en ik babbelen hier met iedereen, en de wijk zit echt in de lift. Als je hoort wie zich hier al allemaal geïnstalleerd heeft. Ondertussen zijn ze ook de stellingen van het Justitiepaleis aan het wegnemen, en binnenkort gaan ze de Zavel ook heraanleggen. Het is echt een aantrekkingspool aan het worden.”
The Belgious, van 12 tot 24 mei in de Beurs, paularaiglot.be
